ماده ۱۳
تسهیم منافع در نظام چند جانبه
۱ - طرفهای متعاهد تصدیق می نمایند که دسترسی آسان به منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی گنجانده شده در نظام چند جانبه، خود، منفعت عمده نظام چند جانبه محسوب می گردد و موافقت می کنند که منافع حاصل از آن باید به صورت منصفانه و عادلانه طبق مفاد این معاهده تقسیم گردد.
۲ - طرفهای متعاهد موافقت می کنند که منافع حاصل از استفاده، از جمله استفاده تجاری، از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در قالب نظام چند جانبه به صورت منصفانه و عادلانه از طریق ساز و کارهای زیر ( تبادل اطلاعات، دسترسی به فناوری و انتقال آن، ظرفیت سازی، تسهیم منافع حاصل از تجاری سازی) با در نظر گرفتن اولویت زمینه‌های فعالیت برنامه دوره‌ای اقدام جهانی، تحت نظر هیأت رئیسه تقسیم گردد:
الف - تبادل اطلاعات:
طرفهای متعاهد موافقت می کنند که اطلاعات مربوط را که از جمله و بویژه حاوی کالا نماها و فهرست اموال، اطلاعات فناوری، نتایج تحقیقات فنی، علمی و اقتصادی - اجتماعی از جمله شناسائی، ارزیابی و بهره برداری از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در قالب نظام چند جانبه را در دسترس قرار دهند. این گونه اطلاعات در صورتی که محرمانه نباشند با رعایت قوانین حاکم و طبق توانائی‌های ملی در دسترس قرار خواهد گرفت. اطلاعات مزبور در دسترس تمامی طرفهای متعاهد این معاهده از طریق نظام اطلاعاتی موضوع ماده (۱۷) قرار خواهد گرفت.
طرفهای متعاهد موافقت می کنند که اطلاعات مربوط را که از جمله و بویژه حاوی کالا نماها و فهرست اموال، اطلاعات فناوری، نتایج تحقیقات فنی، علمی و اقتصادی - اجتماعی از جمله شناسائی، ارزیابی و بهره برداری از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در قالب نظام چند جانبه را در دسترس قرار دهند. این گونه اطلاعات در صورتی که محرمانه نباشند با رعایت قوانین حاکم و طبق توانائی‌های ملی در دسترس قرار خواهد گرفت. اطلاعات مزبور در دسترس تمامی طرفهای متعاهد این معاهده از طریق نظام اطلاعاتی موضوع ماده (۱۷) قرار خواهد گرفت.
ب - دسترسی به فناوری و انتقال آن:
۱ - طرفهای متعاهد تعهد می نمایند که فناوری‌های حفاظت، شناسائی، ارزیابی و استفاده از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی را که در قالب نظام چند جانبه قرار دارند مهیا نموده و یا دسترسی به آنها را فراهم نمایند. طرفهای متعاهد با تصدیق این که بعضی از فناوری ها فقط می توانند از طریق مواد ژنتیکی منتقل شوند، دسترسی به این گونه فناوری ها و مواد ژنتیکی را که در قالب نظام چند جانبه قرار دارند و انواع اصلاح شده و مواد ژنتیکی ایجاد شده با استفاده از منابع ژنتیکی برای غذا و کشاورزی در قالب نظام چند جانبه را مطابق مفاد ماده (۱۲) فراهم و یا تسهیل نمایند. دسترسی به این گونه فناوری ها، انواع اصلاح شده و مواد ژنتیکی با رعایت قوانین حاکم در مورد دسترسی و حقوق مالکیت و طبق توانائی‌های ملی صورت خواهد گرفت.
۲ - دسترسی به فناوری و انتقال آن به کشورها بویژه به کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر از طریق مجموعه تمهیداتی نظیر تأسیس و نگهداری و مشارکت در گروههائی با موضوع فعالیت محصول گیاهی به منظور همه گونه مشارکت برای تحقیق و توسعه استفاده از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی و فعالیت های مشترک تجاری مربوط به مواد دریافت شده، توسعه نیروی انسانی و دسترسی مؤثر به تجهیزات تحقیقاتی صورت خواهد گرفت.
۳ - دسترسی و انتقال فناوری موضوع ردیفهای (۱) و (۲) فوق از جمله فناوری‌هائی که با حقوق مالکیت معنوی حمایت می شوند به کشورهای در حال توسعه که طرف متعاهد این کنوانسیون هستند بویژه کشورهای کمتر توسعه یافته و کشورهای با اقتصاد در حال گذر با شرایط منصفانه و کاملا" مطلوب فراهم و یا تسهیل خواهد شد، بویژه در مورد فناوری های مورد استفاده برای حفاظت و همچنین فناوری های سودمند برای کشاورزان در کشورهای در حال توسعه به خصوص کشورهای کمتر توسعه یافته و کشورهای با اقتصاد در حال گذر از جمله با شرایط اعطائی ممتاز و ترجیحی و مورد توافق متقابل، از جمله و بویژه از طریق مشارکت در تحقیقات و توسعه در قالب نظام چند جانبه. اینگونه دسترسی و انتقال در شرایطی صورت خواهد گرفت که با شناسائی و منطبق بر حمایت کافی و مؤثر از حقوق مالکیت معنوی باشد.
۱ - طرفهای متعاهد تعهد می نمایند که فناوری‌های حفاظت، شناسائی، ارزیابی و استفاده از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی را که در قالب نظام چند جانبه قرار دارند مهیا نموده و یا دسترسی به آنها را فراهم نمایند. طرفهای متعاهد با تصدیق این که بعضی از فناوری ها فقط می توانند از طریق مواد ژنتیکی منتقل شوند، دسترسی به این گونه فناوری ها و مواد ژنتیکی را که در قالب نظام چند جانبه قرار دارند و انواع اصلاح شده و مواد ژنتیکی ایجاد شده با استفاده از منابع ژنتیکی برای غذا و کشاورزی در قالب نظام چند جانبه را مطابق مفاد ماده (۱۲) فراهم و یا تسهیل نمایند. دسترسی به این گونه فناوری ها، انواع اصلاح شده و مواد ژنتیکی با رعایت قوانین حاکم در مورد دسترسی و حقوق مالکیت و طبق توانائی‌های ملی صورت خواهد گرفت.
۲ - دسترسی به فناوری و انتقال آن به کشورها بویژه به کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر از طریق مجموعه تمهیداتی نظیر تأسیس و نگهداری و مشارکت در گروههائی با موضوع فعالیت محصول گیاهی به منظور همه گونه مشارکت برای تحقیق و توسعه استفاده از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی و فعالیت های مشترک تجاری مربوط به مواد دریافت شده، توسعه نیروی انسانی و دسترسی مؤثر به تجهیزات تحقیقاتی صورت خواهد گرفت.
۳ - دسترسی و انتقال فناوری موضوع ردیفهای (۱) و (۲) فوق از جمله فناوری‌هائی که با حقوق مالکیت معنوی حمایت می شوند به کشورهای در حال توسعه که طرف متعاهد این کنوانسیون هستند بویژه کشورهای کمتر توسعه یافته و کشورهای با اقتصاد در حال گذر با شرایط منصفانه و کاملا" مطلوب فراهم و یا تسهیل خواهد شد، بویژه در مورد فناوری های مورد استفاده برای حفاظت و همچنین فناوری های سودمند برای کشاورزان در کشورهای در حال توسعه به خصوص کشورهای کمتر توسعه یافته و کشورهای با اقتصاد در حال گذر از جمله با شرایط اعطائی ممتاز و ترجیحی و مورد توافق متقابل، از جمله و بویژه از طریق مشارکت در تحقیقات و توسعه در قالب نظام چند جانبه. اینگونه دسترسی و انتقال در شرایطی صورت خواهد گرفت که با شناسائی و منطبق بر حمایت کافی و مؤثر از حقوق مالکیت معنوی باشد.
ج - ظرفیت سازی:
با توجه به نیازهای کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر، که از طریق اولویتی که آنها برای ظرفیت سازی در منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در طرحها و برنامه‌های خود در نظر می گیرند، بیان می شود، در صورتی که منابع ژنتیکی گیاهی یاد شده برای غذا و کشاورزی مشمول نظام چند جانبه باشد، طرفهای متعاهد موافقت می کنند که موارد زیر را در اولویت قرار بدهند:
۱ - ایجاد و یا تقویت برنامه‌هایی برای آموزش علمی و فنی حفاظت و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی؛
۲ - ایجاد و تقویت تأسیساتی برای حفاظت و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی بویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر؛ و
۳ - انجام تحقیقات علمی ترجیحا" و در جائی که ممکی باشد، در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر، با همکاری مؤسسات این کشورها و توسعه ظرفیت برای انجام این گونه تحقیقات در زمینه‌های مورد نیاز.
با توجه به نیازهای کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر، که از طریق اولویتی که آنها برای ظرفیت سازی در منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در طرحها و برنامه‌های خود در نظر می گیرند، بیان می شود، در صورتی که منابع ژنتیکی گیاهی یاد شده برای غذا و کشاورزی مشمول نظام چند جانبه باشد، طرفهای متعاهد موافقت می کنند که موارد زیر را در اولویت قرار بدهند:
۱ - ایجاد و یا تقویت برنامه‌هایی برای آموزش علمی و فنی حفاظت و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی؛
۲ - ایجاد و تقویت تأسیساتی برای حفاظت و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی بویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر؛ و
۳ - انجام تحقیقات علمی ترجیحا" و در جائی که ممکی باشد، در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر، با همکاری مؤسسات این کشورها و توسعه ظرفیت برای انجام این گونه تحقیقات در زمینه‌های مورد نیاز.
د - تسهیم منافع مالی و دیگر منافع تجاری سازی:
۱ - طرفهای متعاهد موافقت می نمایند در قالب نظام چند جانبه با دخیل کردن بخشهای خصوصی و دولتی در فعالیت های مشخص شده در این ماده از طریق اشتراک مساعی و همکاری از جمله با بخش خصوصی کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر در تحقیق و توسعه فناوری، اقداماتی را به منظور دستیابی تسهیم منافع ناشی از تجاری سازی اتخاذ نمایند.
۲ - طرفهای متعاهد موافقت می کنند که موافقتنامه انتقال مواد استاندارد موضوع بند (۴) ماده (۱۲) شامل این الزام باشد که دریافت کننده‌ای که محصولی را تجاری می کند که از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی بوده و در بردارنده موادی است که از طریق نظام چند جانبه به آن دسترسی یافته، سهم عادلانه‌ای از منافع حاصل از تجاری سازی آن محصول را به ساز و کار موضوع جزء (و) بند (۳) ماده (۱۹) بپردازد، مگر این که محصول مزبور بدون محدودیت برای تحقیق و اصلاح بیشتر در دسترس دیگران باشد، که در اینصورت دریافت کننده‌ای که تجاری سازی می کند برای پرداخت چنین سهمی ترغیب خواهد شد.
هیأت رئیسه در اولین جلسه خود میزان، شکل و شیوه پرداخت را در راستای عرف تجاری تعیین خواهد نمود. هیأت رئیسه می تواند تصمیم بگیرد برای طبقات مختلف دریافت کنندگان که فرآورده‌های مزبور را تجاری سازی می کنند سطوح متفاوت پرداخت مقرر نماید. همچنین می تواند در مورد ضرورت معاف نمودن کشاورزان خرده پای کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر از پرداخت های مزبور تصمیم بگیرد. هیأت رئیسه می تواند هرازگاهی در راستای دستیابی به تسهیم عادلانه منافع، سطوح پرداخت را مورد بازبینی و تجدید نظر قرار دهد و ظرف یک دوره پنج ساله از لازم‌الاجراء شدن این معاهده لزوم پرداخت اجباری مقرر در موافقتنامه انتقال مواد استاندارد را نیز در مواردی که محصولات تجاری شده مزبور بدون محدودیت برای تحقیق و اصلاح بیشتر در دسترس دیگران قرار می گیرد ارزیابی نماید.
۳ - طرفهای متعاهد موافقت می کنند که منافع حاصل از استفاده از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی که به موجب نظام چند جانبه تقسیم می شود، باید ابتدا به صورت مستقیم و غیر مستقیم به سوی کشاورزان تمام کشورها بویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر که به حفاظت و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی می پردازند، جریان یابد.
۴ - هیأت رئیسه در اولین اجلاس خود، سیاست و معیارهای مربوط به کمکهای ویژه به موجب راهبرد مالی توافق شده مقرر در ماده (۱۸) برای حفاظت منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی را در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر که مشارکت آنها در تنوع منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در نظام چند جانبه قابل توجه بوده و یا نیازهای خاصی دارند، بررسی خواهد کرد.
۵ - طرفهای متعاهد تصدیق می کنند که توانائی اجرای کامل «برنامه اقدام جهانی» به ویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر به میزان زیادی به اجرای مؤثر این ماده و راهبرد مالی مقرر ماده (۱۸) بستگی خواهد داشت.
۶- طرفهای متعاهد ترتیبات راهبردی مشارکت داوطلبانه در تسهیم منافع را بررسی خواهند کرد تا صنایع فرآوری غذائی که از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی سود می برند در نظام چند جانبه، مشارکت مالی نمایند.
۱ - طرفهای متعاهد موافقت می نمایند در قالب نظام چند جانبه با دخیل کردن بخشهای خصوصی و دولتی در فعالیت های مشخص شده در این ماده از طریق اشتراک مساعی و همکاری از جمله با بخش خصوصی کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر در تحقیق و توسعه فناوری، اقداماتی را به منظور دستیابی تسهیم منافع ناشی از تجاری سازی اتخاذ نمایند.
۲ - طرفهای متعاهد موافقت می کنند که موافقتنامه انتقال مواد استاندارد موضوع بند (۴) ماده (۱۲) شامل این الزام باشد که دریافت کننده‌ای که محصولی را تجاری می کند که از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی بوده و در بردارنده موادی است که از طریق نظام چند جانبه به آن دسترسی یافته، سهم عادلانه‌ای از منافع حاصل از تجاری سازی آن محصول را به ساز و کار موضوع جزء (و) بند (۳) ماده (۱۹) بپردازد، مگر این که محصول مزبور بدون محدودیت برای تحقیق و اصلاح بیشتر در دسترس دیگران باشد، که در اینصورت دریافت کننده‌ای که تجاری سازی می کند برای پرداخت چنین سهمی ترغیب خواهد شد.
هیأت رئیسه در اولین جلسه خود میزان، شکل و شیوه پرداخت را در راستای عرف تجاری تعیین خواهد نمود. هیأت رئیسه می تواند تصمیم بگیرد برای طبقات مختلف دریافت کنندگان که فرآورده‌های مزبور را تجاری سازی می کنند سطوح متفاوت پرداخت مقرر نماید. همچنین می تواند در مورد ضرورت معاف نمودن کشاورزان خرده پای کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر از پرداخت های مزبور تصمیم بگیرد. هیأت رئیسه می تواند هرازگاهی در راستای دستیابی به تسهیم عادلانه منافع، سطوح پرداخت را مورد بازبینی و تجدید نظر قرار دهد و ظرف یک دوره پنج ساله از لازم‌الاجراء شدن این معاهده لزوم پرداخت اجباری مقرر در موافقتنامه انتقال مواد استاندارد را نیز در مواردی که محصولات تجاری شده مزبور بدون محدودیت برای تحقیق و اصلاح بیشتر در دسترس دیگران قرار می گیرد ارزیابی نماید.
۳ - طرفهای متعاهد موافقت می کنند که منافع حاصل از استفاده از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی که به موجب نظام چند جانبه تقسیم می شود، باید ابتدا به صورت مستقیم و غیر مستقیم به سوی کشاورزان تمام کشورها بویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر که به حفاظت و استفاده پایدار از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی می پردازند، جریان یابد.
۴ - هیأت رئیسه در اولین اجلاس خود، سیاست و معیارهای مربوط به کمکهای ویژه به موجب راهبرد مالی توافق شده مقرر در ماده (۱۸) برای حفاظت منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی را در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر که مشارکت آنها در تنوع منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی در نظام چند جانبه قابل توجه بوده و یا نیازهای خاصی دارند، بررسی خواهد کرد.
۵ - طرفهای متعاهد تصدیق می کنند که توانائی اجرای کامل «برنامه اقدام جهانی» به ویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال گذر به میزان زیادی به اجرای مؤثر این ماده و راهبرد مالی مقرر ماده (۱۸) بستگی خواهد داشت.
۶- طرفهای متعاهد ترتیبات راهبردی مشارکت داوطلبانه در تسهیم منافع را بررسی خواهند کرد تا صنایع فرآوری غذائی که از منابع ژنتیکی گیاهی برای غذا و کشاورزی سود می برند در نظام چند جانبه، مشارکت مالی نمایند.