قرارداد مشارکت مدنی: نکته‌هایی که باید بنویسید
وقتی با کسی در یک کار یا مال شریک می‌شوید، بیشتر اختلاف‌ها از چیزهایی می‌آید که در قرارداد نوشته نشده است. این نوشته فهرست بندهایی است که بهتر است در قرارداد مشارکت مدنی بیاورید.
به‌روزرسانی: ۱۴۰۵/۰۸/۱۳
مشارکت مدنی یکی از رایج‌ترین قراردادها میان آشنایان و هم‌کاران است: دو نفر با هم ملکی می‌سازند، سرمایه‌ای روی هم می‌گذارند یا کاری را با هم پیش می‌برند. تا وقتی همه‌چیز خوب پیش می‌رود، قرارداد کمتر دیده می‌شود؛ ولی روز اختلاف، همان چند بند نوشته‌شده است که تعیین می‌کند چه کسی چه حقی دارد. در این نوشته می‌خوانید قانون دربارهٔ شرکت چه می‌گوید و چه چیزهایی را بهتر است خودتان در قرارداد روشن کنید.
شرکت در قانون مدنی
قانون مدنی در مادهٔ ۵۷۱ شرکت را این‌طور تعریف می‌کند: اجتماع حقوق مالکین متعدد در شیء واحد به نحو اشاعه. یعنی هر شریک در تک‌تک اجزای مال مشترک سهم دارد و نمی‌تواند بگوید این گوشه مال من است و آن گوشه مال شما، مگر پس از تقسیم.
قانون چند قاعدهٔ پیش‌فرض برای شرکت دارد. اگر قرارداد شما دربارهٔ موضوعی ساکت باشد، معمولاً همین قاعده‌ها اجرا می‌شوند:
- سود و زیان به نسبت سهم. بر پایهٔ مادهٔ ۵۷۵، هر شریک به نسبت سهم خود در سود و زیان سهیم است، مگر این‌که برای یک یا چند نفر از شرکا در برابر کاری که انجام می‌دهند سهم بیشتری در نظر گرفته شده باشد.
- مسئولیت شریک مدیر. بر پایهٔ مادهٔ ۵۷۷، شریکی که در قرارداد برای اداره کردن مال مشترک اجازه گرفته، می‌تواند هر کاری را که لازمهٔ اداره است انجام دهد و مسئول خسارت‌های ناشی از کار خود نیست، مگر در صورت تفریط یا تعدی؛ یعنی کوتاهی در نگهداری یا تجاوز از اجازه.
- رجوع از اجازه. بر پایهٔ مادهٔ ۵۸۶، اگر برای شرکت در ضمن عقد لازمی مدت معین نشده باشد، هر شریک هر وقت بخواهد می‌تواند رجوع کند.
- پایان شرکت. مادهٔ ۵۸۷ می‌گوید شرکت با تقسیم یا تلف‌شدن تمام مال شرکت از میان می‌رود، و مادهٔ ۵۸۸ می‌گوید با پایان مدت اجازه یا رجوع از آن، یا فوت یا محجور شدن یکی از شرکا، شرکا دیگر اجازهٔ تصرف در مال مشترک را ندارند.
- تقسیم. بر پایهٔ مادهٔ ۵۸۹، هر شریک هر وقت بخواهد می‌تواند تقسیم مال مشترک را بخواهد، مگر در جایی که تقسیم به موجب قانون ممنوع باشد یا شرکا به‌طور الزام‌آور متعهد شده باشند که تقسیم نکنند.
آزادی شما در نوشتن قرارداد
مادهٔ ۱۰ قانون مدنی می‌گوید قراردادهای خصوصی، اگر مخالف صریح قانون نباشند، میان کسانی که آن را بسته‌اند نافذ است. مادهٔ ۲۱۹ هم می‌گوید قراردادی که طبق قانون بسته شده برای طرفین و قائم‌مقام آن‌ها لازم‌الاتباع است، مگر با رضایت دو طرف اقاله یا به علت قانونی فسخ شود. پس بیشتر قاعده‌های بالا را می‌توانید با توافق تغییر دهید یا کامل کنید.
البته قرارداد باید شرایط صحت معامله را داشته باشد. مادهٔ ۱۹۰ این شرایط را برمی‌شمارد: قصد و رضای طرفین، اهلیت آن‌ها، موضوع معین و مشروعیت جهت معامله. «موضوع معین» در مشارکت یعنی روشن باشد سرمایه، مال یا کار هر شریک دقیقاً چیست.
بندهایی که بهتر است بنویسید
۱. آوردهٔ هر شریک. پول، ملک، کار یا دانش؛ با مبلغ، مشخصات و تاریخ تحویل. اگر آورده کار است، بنویسید چه کاری و در چه مدتی. ۲. سهم هر شریک از مال مشترک و از سود و زیان. اگر یکی به خاطر کار بیشتر سهم بیشتری می‌گیرد، همین را صریح بنویسید؛ مادهٔ ۵۷۵ این امکان را داده است. ۳. مدیر و حدود اختیار او. چه کسی اداره می‌کند، برای چه کارهایی امضای همه لازم است، سقف هزینه بدون اجازهٔ دیگران چقدر است و گزارش کار هر چند وقت یک بار داده می‌شود. ۴. مدت مشارکت. اگر مدت نگذارید، مادهٔ ۵۸۶ رجوع را آسان می‌کند. اگر می‌خواهید هیچ شریکی پیش از پایان کار نتواند کنار بکشد، مدت و شرط مربوط را در قراردادی لازم بیاورید. ۵. حساب‌ها. حساب بانکی مشترک، نحوهٔ ثبت هزینه‌ها و این‌که چه کسی و چه زمانی حساب‌ها را بررسی می‌کند. ۶. تقسیم یا فروش در پایان. بنویسید در پایان کار مال تقسیم می‌شود یا فروخته می‌شود و پول آن به نسبت سهم تقسیم می‌گردد، و اگر یکی بخواهد سهم دیگری را بخرد، قیمت چطور تعیین می‌شود. ۷. فوت یا ناتوانی یکی از شرکا. با توجه به مادهٔ ۵۸۸، روشن کنید در این حالت کار چطور ادامه می‌یابد. ۸. وجه التزام. اگر برای تأخیر یا انجام‌ندادن تعهد مبلغی تعیین کنید، مادهٔ ۲۳۰ می‌گوید دادگاه نمی‌تواند متخلف را به بیشتر یا کمتر از آن محکوم کند. پس این مبلغ را سنجیده بنویسید. ۹. حل اختلاف. مثلاً این‌که پیش از دادگاه، اختلاف به داوری فرد مشخصی سپرده شود.
آنچه ننوشته‌اید هم الزام‌آور است
مادهٔ ۲۲۰ قانون مدنی می‌گوید قرارداد طرفین را نه‌فقط به آنچه در آن تصریح شده، بلکه به همهٔ نتیجه‌هایی که به موجب عرف و عادت یا قانون از آن حاصل می‌شود ملزم می‌کند. پس سکوت قرارداد به معنای آزادی کامل نیست. هرچه بیشتر خودتان بنویسید، کمتر به تفسیر عرف و دادگاه نیاز می‌افتد.
قرارداد مشارکت را با همان دقتی بنویسید که برای خرید یک ملک می‌نویسید. اگر آورده‌ها، سهم‌ها و پایان کار روشن باشد، بیشتر اختلاف‌ها پیش از شروع پیشگیری می‌شود.
این نوشته جای مشاورهٔ وکیل را نمی‌گیرد.